TS Cao Đào Nam - quản lý chương trình đào tạo ngành kỹ thuật ô tô Trường đại học Giao thông vận tải TP.HCM - chia sẻ những lưu ý khi sử dụng xăng E10.
Theo TS CAO ĐÀO NAM, xăng E10 có những ưu điểm đáng kể nhưng việc sử dụng, nhất là với xe đời cũ, cần lưu ý một số vấn đề để sử dụng an toàn.
Đổ xăng E10 có cần súc bình, xe cũ dùng sao để tránh hỏng?
* Trong bình vẫn còn xăng A95, nếu đổ chung vô có bị gì không, có cần phải rút hết xăng A95, xúc rửa bình xăng trước khi đổ E10 không?
- Không cần súc rửa hết A95. Nếu trong bình còn một ít xăng A95, khi đổ thêm E10 vào thì hai loại xăng sẽ hòa trộn với nhau bình thường. Việc pha chung này không gây hư hỏng tức thời cho động cơ hay hệ thống nhiên liệu.
* Xe đời cũ liệu có phù hợp với xăng E10, muốn sử dụng an toàn cần làm gì, thưa ông?
- Có thể dùng được E10, nếu hệ thống nhiên liệu còn tốt và vật liệu tương thích với ethanol. Tuy nhiên xe đời cũ có nguy cơ cao mất an toàn vì ethanol trong E10 có đặc tính hút ẩm, dễ kéo hơi nước vào nhiên liệu nếu xe để lâu.
Những đặc tính này có thể gây phân pha khi tích tụ nhiều nước, lớp nước - ethanol lắng xuống đáy bình; có thể làm gỉ bình xăng thép cũ, bong cặn gỉ, gây nghẹt lọc xăng, bơm xăng, kim phun hoặc zíc-lơ chế hòa khí; có thể ảnh hưởng đến ống cao su, gioăng, o-ring, màng bơm xăng, màng chế hòa khí nếu các vật liệu này không chịu ethanol.
Muốn sử dụng an toàn, nên kiểm tra khuyến cáo của hãng, kiểm tra và thay ống dẫn nhiên liệu. Với xe cũ, nên thay các ống xăng đã chai cứng, nứt, phồng mềm bằng loại chịu ethanol. Ưu tiên ống nhiên liệu đạt chuẩn SAE J30R9 hoặc tương đương, ống có lớp lót chịu nhiên liệu sinh học. Với xe phục chế hoặc xe hiệu suất cao, có thể dùng ống PTFE/Teflon.
Thay gioăng, o-ring, phớt cao su nếu đã lão hóa. Các chi tiết nên kiểm tra gồm: gioăng nắp bình xăng, o-ring kim phun, gioăng chế hòa khí, màng bơm xăng cơ, phớt, ống hồi xăng, ống thông hơi. Nên dùng vật liệu chịu ethanol tốt hơn như FKM/Viton hoặc vật liệu được nhà sản xuất phụ tùng ghi rõ là dùng được với E10.
Nếu bình xăng bằng thép đã có gỉ, cặn đỏ, nước đọng hoặc mùi xăng cũ, hãy tháo bình kiểm tra, súc rửa cặn gỉ, thay lọc xăng. Nếu bình quá gỉ hoặc rò rỉ, nên thay bình. Với xe cổ hoặc xe để lâu, có thể cân nhắc phủ lớp bảo vệ bên trong bình bằng vật liệu chuyên dụng chịu ethanol, nhưng cần làm đúng kỹ thuật.
Ethanol có thể làm bong cặn cũ trong bình và đường ống. Vì vậy sau khi chuyển sang E10, nếu là xe cũ, nên theo dõi 1, 2 bình xăng đầu tiên. Nếu xe bị hụt ga, khó nổ, chết máy, nên kiểm tra lọc xăng. Có thể chủ động thay lọc xăng sau một thời gian ngắn sử dụng E10.
Không để E10 tồn lâu trong bình là điểm rất quan trọng với xe ít sử dụng. Nếu xe chạy hằng ngày, rủi ro thấp hơn. Nhưng nếu xe để lâu vài tuần đến vài tháng, E10 dễ hút ẩm và làm tăng nguy cơ gỉ sét, cặn bẩn, khó nổ.
Do đó nếu xe chạy ít, không nên đổ xăng quá đầy nếu không dùng hết trong thời gian hợp lý. Với xe cất lâu, nên đổ đầy bình để giảm khoảng không khí ẩm, hoặc rút/xả nhiên liệu nếu lưu kho dài ngày. Với xe chế hòa khí, nên xả xăng trong bình xăng con nếu để xe lâu.
Xăng E10 có làm xe hao hơn, chạy kém "bốc" hơn A95?
* Có ý kiến cho rằng xe đổ E10 khi chạy bị báo lỗi động cơ. Theo ông nguyên nhân vì sao?
- Xe đổ xăng E10 rồi chạy bị báo lỗi động cơ/Check Engine có thể do nhiều nguyên nhân. Không nên kết luận ngay là "do xăng E10 xấu". Với tình trạng này, có những nguyên nhân thường gặp nhất:
+ Hỗn hợp nhiên liệu bị nghèo hơn bình thường. Ethanol trong E10 có chứa oxy và có tỉ lệ hòa khí lý thuyết thấp hơn xăng khoáng. Khi xe chuyển từ A95 sang E10, ECU phải điều chỉnh lượng phun để giữ hòa khí phù hợp.
+ Ethanol làm bong cặn bẩn trong bình xăng và đường ống. Ethanol có tính dung môi, có thể làm bong cặn gỉ, keo xăng cũ hoặc mảng bám trong bình nhiên liệu. Các cặn này đi theo dòng xăng làm nghẹt lọc xăng, bẩn kim phun, giảm áp suất nhiên liệu, phun không đều. Khi đó động cơ thiếu nhiên liệu, ECU phát hiện sai lệch tỉ lệ hòa khí và báo lỗi.
+ Nước trong nhiên liệu hoặc hiện tượng phân pha. Ethanol hút ẩm. Nếu xăng E10 bị tồn trữ lâu, bình xăng có nước, hoặc xe ít sử dụng, có thể xảy ra hiện tượng nước - ethanol lắng xuống đáy bình. Khi lớp này bị hút vào động cơ, xe có thể: khó nổ, nổ không đều, chết máy, báo lỗi đánh lửa hoặc lỗi hòa khí.
+ Xe không tương thích tốt với E10. Một số xe đời cũ, xe nhập cũ hoặc xe dùng vật liệu nhiên liệu không phù hợp có thể gặp vấn đề khi dùng E10. Các chi tiết dễ bị ảnh hưởng: ống dẫn xăng, gioăng cao su, o-ring kim phun. màng bơm xăng. bình xăng gỉ sét. Nếu có rò rỉ hơi xăng hoặc sai áp suất nhiên liệu, ECU cũng có thể báo lỗi.
+ Dùng sai trị số octane: Nếu xe trước đây yêu cầu A95, nhưng chuyển sang E10 RON92, động cơ có thể bị kích nổ nhẹ, giảm công suất, ECU phải lùi góc đánh lửa và có thể báo lỗi trong một số trường hợp. Với xe yêu cầu RON95, nên dùng E10 RON95, không nên dùng E10 RON92.
* Cũng có ý kiến về việc xe chạy xăng E10 hao hơn, xe ít "bốc" hơn so với A95. Theo ông có đúng vậy không và vì sao?
- Có cơ sở để nói xe chạy E10 có thể hao hơn và cảm giác ít "bốc" hơn A95, nhưng mức độ thường không quá lớn nếu xe tương thích E10 và dùng đúng loại E10 RON95.
E10 có thể hao hơn A95: Nguyên nhân chính là ethanol có nhiệt trị thấp hơn xăng khoáng. Xăng A95 gần như là xăng khoáng có trị số octane cao. Còn E10 gồm khoảng 90% xăng khoáng + 10% ethanol. Ethanol cháy sạch hơn và có trị số octane cao, nhưng năng lượng sinh ra trên một lít nhiên liệu lại thấp hơn xăng khoáng. Vì vậy với cùng quãng đường, động cơ có thể phải phun nhiều nhiên liệu hơn một chút để tạo ra cùng công suất.
Xe có thể "ít bốc" hơn: Thứ nhất, năng lượng trên mỗi lít E10 thấp hơn A95. Thứ hai, nếu xe trước đây yêu cầu A95 nhưng lại đổ E10 RON92, khả năng chống kích nổ giảm. ECU có thể phải giảm góc đánh lửa để bảo vệ động cơ. Khi góc đánh lửa bị giảm xe sẽ ì hơn, tăng tốc kém hơn và có thể hao xăng hơn.
Thứ ba, ethanol có thể làm bong cặn cũ trong bình xăng và đường ống. Với xe cũ, cặn này có thể làm bẩn lọc xăng hoặc kim phun, khiến lượng phun không đều. Khi đó xe dễ bị hụt ga, giật nhẹ, khó tăng tốc.
Cách bảo quản xe khi dùng xăng E10
* Như ông nói, E10 để lâu không chạy sẽ bị tách nước, khởi động xe không được, ảnh hưởng động cơ, gây ăn mòn. Theo ông nên bảo quản xe, đổ xăng E10 như thế nào (đầy bình, 1/2 hay chỉ để ít xăng trong bình, sử dụng phụ gia...)?
- E10 để lâu có thể hút ẩm, phân pha/tách lớp, gây khó nổ, ăn mòn và ảnh hưởng hệ thống nhiên liệu. Tuy nhiên hiện tượng này không xảy ra ngay sau vài ngày, mà thường liên quan đến xe để lâu, bình xăng có nhiều không khí ẩm, nắp bình/đường thông hơi không kín, bình đã gỉ, hoặc nhiên liệu bị nhiễm nước.
Để tránh trường hợp này, nên bảo quản xe như sau:
Thay ống dẫn cao su: loại bỏ hoàn toàn ống cũ, thay bằng ống chịu ethanol theo chuẩn SAE 30R9 hoặc SAE 30R14.
Thay o-ring và gioăng: sử dụng FKM (Viton) hoặc FFKM (Perfluoroelastomer) hai loại fluoroelastomer có khả năng chịu dung môi vượt trội.
Nếu bình xăng còn tốt, tháo ra, dùng hóa chất tẩy gỉ (như axit phosphoric loãng hoặc sản phẩm chuyên dụng), sau đó phun hoặc quét lớp epoxy tank sealer (POR-15, Red-Kote, Caswell…). Lớp màng này tạo rào chắn hóa học hoàn hảo, chịu được ethanol và nước trong nhiều năm. Với bình bị thủng nặng, nên thay bằng bình nhôm đúc, thép không gỉ 304/316 hoặc composite carbon.
Nên đổ đầy bình khi cất xe để giảm tối đa không gian không khí, hạn chế hút ẩm. Sử dụng phụ gia stabilizer: các sản phẩm như STA-BIL, Star Tron, hoặc Ethanol Fuel Stabilizer tạo lớp màng bảo vệ kim loại và ngăn phân pha. Nên thêm mỗi lần đổ xăng nếu xe chạy ít. Rút sạch nhiên liệu khi lưu trữ dài hạn.
Nếu xe để trên 1 tháng: hút hết xăng E10, xả bình xăng con, chạy động cơ đến khi tắt hẳn. Bảo quản xe ở nơi khô ráo, thông thoáng. Kết hợp xăng khoáng định kỳ: nếu có thể, xen kẽ đổ xăng A95/A92 không ethanol để "rửa" hệ thống.
Với xe chạy hằng ngày hoặc vài ngày chạy một lần: nên đổ bình thường, không cần quá lo. Có thể đổ 1/2 bình đến gần đầy bình, miễn là dùng hết trong thời gian hợp lý.
Với xe đang sử dụng thường xuyên, E10 ít có cơ hội hút ẩm đến mức phân pha.
Xe ít chạy, 2-4 tuần mới chạy một lần: nên đổ vừa đủ dùng, không nên để nhiên liệu tồn quá lâu.
Với xe máy hoặc ô tô ít sử dụng, cách an toàn là đổ lượng xăng có thể dùng hết trong khoảng 2 - 4 tuần. Giữ khoảng 1/2 bình hoặc hơn một chút, thỉnh thoảng chạy xe cho động cơ nóng hoàn toàn.
Nếu để gần một tháng không chạy, nên nổ máy/chạy xe đủ lâu, không chỉ đề máy vài phút.
Xe cất lâu trên 1 - 2 tháng: đổ gần đầy bình + dùng phụ gia ổn định nhiên liệu: áp dụng cho xe phun xăng điện tử, bình xăng kín tương đối tốt, xe còn mới hoặc hệ thống nhiên liệu tốt. Nên dùng fuel stabilizer loại ghi rõ dùng cho ethanol/E10. Rút/xả hết nhiên liệu áp dụng cho xe rất cũ, xe chế hòa khí, xe cổ, xe để lâu nhiều tháng hoặc xe đã có bình xăng gỉ.
Với xe chế hòa khí, nên xả xăng trong bình xăng con, vì lượng xăng nhỏ trong chế hòa khí rất dễ bay hơi, tạo cặn keo làm nghẹt zíc-lơ. Một số hướng dẫn bảo quản cũng xem việc xả bình và chạy máy đến khi hết nhiên liệu là lựa chọn phù hợp cho xe dùng chế hòa khí khi cất lâu.